Zgodnie ze standardami Związku Kynologicznego w Polsce (ZKwP) i Międzynarodowej Federacji Kynologicznej (FCI), większość ras wykazujących silny instynkt wskazywania należy do VII grupy FCI - wyżłów. Są to psy specjalnie wyselekcjonowane i hodowane do pracy w polu, wyszukujące zwierzynę za pomocą węchu. Do najbardziej znanych ras, które naturalnie przyjmują postawę wskazującą, należą między innymi: wyżeł węgierski (Vizsla), wyżeł niemiecki krótkowłosy, wyżeł weimarski, seter angielski, czy pointer. U tych ras wskazywanie jest tak silnie uwarunkowane genetycznie, że często szczenięta wykazują tę zdolność już w wieku 2 miesięcy, bez specjalnego szkolenia.

Podstawą wskazywania jest niezwykle czuły węch psa. Kiedy pies wyczuwa zapach ptactwa lub małej zwierzyny (np. zająca, lisa, wiewiórki) unoszący się na wietrze, jego instynkt łowiecki natychmiast się aktywuje. Pies zamiera, "ustawiając się" w kierunku, z którego dochodzi zapach, alarmując w ten sposób swojego przewodnika. Wskazywanie nie jest jednak domeną wyłącznie wyżłów. Inne rasy, a nawet mieszańce, posiadające silny popęd do śledzenia ruchomych obiektów, mogą wykazywać podobne zachowania, choć czasem w nieco zmienionej formie. Niektóre psy mogą po prostu zamrzeć w bezruchu, bez podnoszenia łapy, podczas gdy inne intensywnie wpatrują się w małe zwierzę, zanim podejmą próbę pogoni lub schwytania. Obecność przodków ras wskazujących w genach psa również może być przyczyną takiego zachowania.

W dzisiejszych czasach, kiedy większość psów nie jest wykorzystywana do polowań, instynkt wskazywania nadal się objawia, często w kontekście codziennych obserwacji. Psy mogą wskazywać wszystko, co przykuwa ich uwagę i stymuluje ich instynkt łowiecki - od jaszczurek, przez zające, po wiewiórki czy ptaki. Przykładem może być czteroletnia wyżeł węgierski imieniem Piper, która według właścicielki, Lynn Brelie-Garel, zaczęła wskazywać w wieku około roku i do dziś "wskazuje" wszelkie ruchome obiekty. Podobnie dwuletnia angielski pointer Poppy, należąca do Sandry Smythe, potrafi oszaleć na widok wiewiórek w ogrodzie, biegnąc za nimi z pełną prędkością, gdy tylko ma okazję. Te przykłady pokazują, jak silnie zakorzeniony jest ten instynkt, nawet jeśli nie jest on wykorzystywany do tradycyjnego polowania.

Współpraca z psem, zwłaszcza z rasą wskazującą, opiera się na głębokim zrozumieniu jego języka ciała. Doświadczony przewodnik potrafi odczytać subtelne sygnały wysyłane przez psa podczas wskazywania, co pozwala mu na lepszą komunikację i wspólną pracę. Na przykład, delikatne drżenie ogona może sygnalizować, że zwierzyna się porusza, natomiast precyzyjne ułożenie głowy - czy jest uniesiona, czy lekko opuszczona - może wskazywać na odległość od celu. Psy z naturalnym instynktem łowieckim potrafią również rozróżnić ptaki śpiewające od ptactwa łownego, co jest niezwykle cenne podczas polowań, jeśli właściciel poszukuje konkretnego gatunku. Choć zdobycie zaawansowanych tytułów w próbach polowych czy konkursach pracy, które są organizowane m.in. pod egidą ZKwP, wymaga intensywnego szkolenia, wiele psów może bez większego przygotowania zdać testy na poziomie podstawowym, potwierdzające ich naturalne predyspozycje.