Psy osiągają dojrzałość płciową między piątym a dwunastym miesiącem życia. W przeciwieństwie do suk, samce zachowują zdolność rozrodczą przez cały rok i nie przechodzą cykli płodności. Obecność suki w rui może wywołać u nich silną frustrację, determinację do ucieczek oraz wzmożoną próbę forsowania ogrodzeń czy barier domowych. Niekastrowane samce częściej prezentują zachowania terytorialne, intensywnie znaczą teren moczem, mogą wykazywać odruchy kopulacyjne oraz tendencję do rywalizacji z innymi psami. Choć hormony mają duży wpływ na temperament, odpowiednie szkolenie, wczesna socjalizacja oraz konsekwentne prowadzenie psa pozwalają znacząco wyciszyć niepożądane zachowania i ułatwić codzienne funkcjonowanie.

Wspólne mieszkanie niekastrowanego psa i niesterylizowanej suki wymaga ogromnej dyscypliny od domowników. W okresie cieczki zwierzęta muszą być całkowicie od siebie odizolowane, ponieważ nawet chwila nieuwagi może zakończyć się kryciem. Samce w obecności cieknącej suki mogą wykazywać ogromną determinację, co niesie ze sobą ryzyko zniszczenia kojców, drzwi, a nawet samookaleczenia. Jeżeli właściciel nie planuje legalnej działalności hodowlanej zrzeszonej w odpowiednim związku kynologicznym, skuteczne zapobieganie przypadkowym miotom oraz eliminacja stresu u obu zwierząt może wymagać interwencji chirurgicznej. Zabieg kastracji stanowi najpewniejszą metodę przeciwdziałania bezdomności zwierząt.

Decyzja o przeprowadzeniu zabiegu kastracji lub sterylizacji niesie ze sobą zarówno korzyści, jak i potencjalne ryzyko medyczne. Z jednej strony zabieg eliminuje ryzyko schorzeń układu rozrodczego, w tym ropomacicza u suk czy nowotworów jąder u samców, a także zapobiega niekontrolowanemu rozrodowi. Z drugiej strony pozostawienie psa w stanie nienaruszonym chroni go przed powikłaniami anestezjologicznymi i chirurgicznymi. Brak hormonów płciowych może u niektórych osobników wpływać na rozwój układu kostno-stawowego, sprzyjać problemom endokrynologicznym, zrywaniu więzadeł czy występowaniu określonych zmian nowotworowych. Z tego względu dawne przekonanie o konieczności kastracji każdego psa w sztywno określonym wieku, na przykład w szóstym miesiącu życia, zostało zastąpione podejściem zindywidualizowanym. Wiek i zasadność zabiegu powinny być zawsze dobierane do rasy, docelowej wielkości psa, jego płci oraz stanu zdrowia po konsultacji z lekarzem weterynarii i zaufanym hodowcą.