Historia mastifa neapolitańskiego jest głęboko zakorzeniona w czasach starożytnych. Jego przodkami były prawdopodobnie ogromne rzymskie molosy, które, jak opisuje Columella w I wieku n.e. w dziele "De Re Rustica", pełniły funkcje stróżujące. Te potężne psy, rozpowszechnione przez legiony rzymskie, towarzyszyły im w bojach i strzegły posiadłości, stając się protoplastami wielu europejskich ras w typie mastyfa. Przez stulecia psy te przetrwały w wiejskich rejonach u podnóża Wezuwiusza i w okolicach Neapolu, często służąc jako stróże, psy bojowe czy nawet pomocnicy w polowaniach. Długo jednak nie były uznawane za odrębną rasę. Pierwsza wzmianka o psach w typie mastino pojawia się w 1897 roku w opisie dr. Enrico Tecce. Na wystawie w Mediolanie w 1914 roku zaprezentowano psa Drago, który jednak nie został oceniony, ponieważ sędzia uznał, że taka rasa nie istnieje. Przełom nastąpił po II wojnie światowej. W 1946 roku, na wystawie w Neapolu, Piero Scanziani, pisarz i kynolog, zafascynowany ośmioma obecnymi tam mastifami, postanowił zająć się ich planową hodowlą. Jego wysiłki, polegające na wyszukiwaniu ocalałych po wojnie osobników w regionie Neapolu, doprowadziły do odtworzenia rasy. Pies Guaglione stał się wzorem dla pierwszego oficjalnego wzorca rasy i pierwszym mastino wpisanym do włoskiej księgi rodowodowej. W 1949 roku powstało Stowarzyszenie Mastino Napoletano, a wygląd rasy był stopniowo ujednolicany, w czym zasługi miał Mario Querci. Rasa została oficjalnie uznana przez FCI w 1956 roku.

Mastif neapolitański to pies o spokojnym, zrównoważonym i dostojnym temperamencie. Jest niezwykle lojalny i oddany swojej rodzinie, wobec której bywa wręcz czuły i potrzebuje bliskiego kontaktu. Charakteryzuje się inteligencją połączoną z pewną samodzielnością i niezależnością. Wobec obcych jest zazwyczaj nieufny, lecz nie agresywny bez wyraźnej przyczyny - jego reakcja jest zdecydowana i gwałtowna tylko w sytuacji realnego zagrożenia dla jego bliskich lub terytorium. Jest czujnym, ale rzadko hałaśliwym stróżem, polegającym raczej na swoim imponującym wyglądzie niż na szczekaniu.

Mastif neapolitański jest psem generalnie wytrzymałym, jednak jak wiele ras olbrzymich, jest predysponowany do pewnych schorzeń. Najczęściej występują dysplazje stawów, zwłaszcza biodrowych i łokciowych, dlatego u hodowlanych psów wymagane są badania przesiewowe. Innym poważnym zagrożeniem jest rozszerzenie i skręt żołądka, typowy dla psów z głęboką klatką piersiową, wymagający szybkiej interwencji weterynaryjnej. Rasa jest również podatna na kardiomiopatię rozstrzeniową. Problemy okulistyczne obejmują podwinięcie (entropium) i wywinięcie (ektropium) powiek, wypadanie gruczołu trzeciej powieki (tzw. wiśniowe oko) oraz zaćmę. Mimo obfitej, luźnej skóry, mastify neapolitańskie zazwyczaj nie mają problemów dermatologicznych, choć należy regularnie kontrolować fałdy skórne, aby zapobiec infekcjom. U młodych, szybko rosnących psów mogą pojawić się przejściowe problemy związane ze wzrostem, takie jak panosteitis (bóle wzrostowe). Często występują także modzele na łokciach i stawach skokowych, powstałe w wyniku ucisku podczas leżenia na twardych powierzchniach.

Mastif neapolitański, ze względu na swoje rozmiary i szybki wzrost w młodym wieku, wymaga wysokiej jakości karmy, co czyni go rasą kosztowną w utrzymaniu. Dietę należy dostosować do wieku i poziomu aktywności psa. Szczególnie ważne jest odpowiednie żywienie szczeniąt, które szybko rosną - zaleca się karmę o nieco wyższej zawartości tłuszczu i niższej zawartości białka, a co kluczowe, nie należy podawać suplementów wapnia bez konsultacji z weterynarzem, aby uniknąć zaburzeń w rozwoju kośćca. Dzienną porcję pokarmu należy podzielić na co najmniej dwa posiłki, aby zminimalizować ryzyko rozszerzenia i skrętu żołądka. Po jedzeniu pies powinien mieć zapewniony co najmniej dwugodzinny odpoczynek. Gotowa karma dla ras olbrzymich, zawierająca chondroitynę i glukozaminę, jest dobrym wyborem. W przypadku samodzielnie przygotowywanych posiłków konieczna jest suplementacja witaminowo-mineralna.

Pielęgnacja mastifa neapolitańskiego nie jest zbyt pracochłonna, ale wymaga systematyczności. Jego krótka, twarda i gęsta sierść nie potrzebuje skomplikowanych zabiegów - wystarczy wyczesać ją raz w tygodniu za pomocą metalowego zgrzebła lub gumowej rękawicy, aby usunąć martwe włosy i utrzymać ją w dobrej kondycji. Linienie jest umiarkowane, choć u psów mieszkających w domach może występować przez cały rok. Kąpiele, w zależności od potrzeb, najlepiej przeprowadzać z użyciem szamponów przeznaczonych dla psów krótkowłosych. Najważniejszym elementem pielęgnacji jest regularne sprawdzanie i czyszczenie fałd skórnych, zwłaszcza na głowie i szyi, aby zapobiec rozwojowi stanów zapalnych. Oczy i uszy również wymagają codziennej kontroli i ewentualnego przemywania specjalnymi preparatami. Należy pamiętać o regularnym skracaniu pazurów. Ze względu na tendencję do ślinienia, szczególnie po jedzeniu i piciu, warto mieć pod ręką ręcznik do osuszania pyska.

Mastif neapolitański to pies o umiarkowanym poziomie energii i nie wymaga intensywnego wysiłku fizycznego. Nie jest typem sportowca i szybko się męczy. Wystarczą mu jeden lub dwa spacery dziennie o umiarkowanej intensywności, które zaspokoją jego potrzeby fizyczne, węchowe i społeczne. Należy unikać nadmiernego forsowania, zwłaszcza u szczeniąt i młodych psów, aby chronić ich wrażliwe stawy przed urazami. Nadmierne bieganie, skakanie czy długotrwałe zabawy w aportowanie są niewskazane. W ciepłe dni należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ rasa ta łatwo się przegrzewa. Mastino doceni spokojne spacery i możliwość swobodnego rozprostowania łap w ogrodzie, a także krótkie, kontrolowane sesje zabawy.

Szkolenie mastifa neapolitańskiego wymaga cierpliwości, konsekwencji i stanowczości, ale zawsze z użyciem pozytywnych metod. To inteligentny pies, ale jednocześnie niezależny i uparty, co sprawia, że nie jest polecany dla początkujących właścicieli. Naukę należy rozpocząć jak najwcześniej, już w wieku szczenięcym, aby zbudować odpowiednią hierarchię i opanować jego siłę, zanim osiągnie dorosłe rozmiary. Kluczowa jest wczesna i prawidłowa socjalizacja - szczenię powinno poznawać nowe miejsca, dźwięki, ludzi i inne psy, najlepiej pod kontrolą doświadczonego opiekuna lub w psim przedszkolu. Należy skupić się na nauce chodzenia na luźnej smyczy, ponieważ dorosły mastif, nieświadomy swojej siły, może z łatwością pociągnąć nawet silną osobę. Rasa ta źle reaguje na brutalne metody szkoleniowe, które mogą zniszczyć zaufanie i wzbudzić opór. Nie zaleca się szkolenia obronnego (IPO), ponieważ pobudzony mastif może być trudny do opanowania.

Brak szczegółowych danych na temat prominentnej kariery filmowej tej rasy w dostarczonych źródłach. Niemniej jednak, jego unikalny i dostojny wygląd, a także imponująca prezencja, z pewnością sprawiają, że mógłby być zapadającym w pamięć bohaterem drugiego planu w produkcjach wymagających psów o silnym charakterze i nietuzinkowym wyglądzie.];