Historia owczarka portugalskiego, zwanego także Cao da Serra de Aires, jest częściowo owiana tajemnicą, choć wiadomo, że rasa ta rozwinęła się w Portugalii, najprawdopodobniej w regionach centralnych i południowych. Od początku XX wieku był on obecny w górzystym regionie Serra de Aires, gdzie surowe warunki klimatyczne ukształtowały jego wytrzymałość i zdolność do pokonywania dużych dystansów. Przodkowie dzisiejszych owczarków portugalskich pracowali jako psy pasterskie, zaganijące i pilnujące różnorodnego inwentarza, w tym owiec, bydła, koni, kóz, a nawet świń. Istnieje kilka teorii dotyczących jego pochodzenia. Jedna z nich sugeruje bliskie pokrewieństwo z innymi kudłatymi owczarkami z sąsiednich pasm górskich, takimi jak owczarek kataloński czy pirenejski, do których jest wizualnie bardzo podobny. Bardziej rozpowszechniona hipoteza, choć oparta na dowodach poszlakowych, mówi o tym, że na początku XX wieku, nie wcześniej niż w 1909 roku, pierwszy hrabia Castro Guimaraes, Manuel Inácio de Castro Guimaraes, sprowadził z Francji briardy - psy cenione za ich umiejętności pasterskie. Ponieważ briardy źle znosiły portugalski klimat i teren, hrabia miał je krzyżować z lokalnymi rasami pasterskimi, takimi jak wspominany owczarek kataloński czy pirenejski. Ta teoria, mimo braku twardych dowodów, jest często akceptowana ze względu na podobieństwa w cechach i wyglądzie. W latach 20. XX wieku nowa rasa owczarków stała się dobrze znana w swoim ojczystym regionie górskim oraz w sąsiadującym regionie Alentejo. W 1932 roku Portugalski Związek Kynologiczny formalnie uznał rasę, bazując na wzorcu opracowanym przez doktorów Antonio Cabrala i Felipe Morgado Romeirosa. Uniknięcie udziału Portugalii w I i II wojnie światowej uchroniło rasę przed drastycznym spadkiem populacji, który dotknął wiele innych europejskich ras. Jednak w latach 70. XX wieku, z powodu rozwoju technologii i urbanizacji, rasa znalazła się na skraju wyginięcia. Na szczęście, dzięki wysiłkom grupy hodowców i miłośników, owczarek portugalski został uratowany. W latach 80. rasa zaczęła być promowana jako pies towarzyszący, co przyczyniło się do jej ponownego odkrycia przez mieszkańców portugalskich przedmieść. W 1996 roku FCI oficjalnie uznała rasę, choć poza Portugalią nadal pozostaje ona stosunkowo rzadka. W swojej ojczyźnie, mimo historycznej roli psa pasterskiego, jest dziś przeważnie cenionym psem do towarzystwa.

Owczarek portugalski to pies o niezwykle inteligentnym i żywiołowym temperamencie. Jest z natury aktywny, czujny i bardzo oddany swojej rodzinie, z którą tworzy silne więzi emocjonalne. Wobec obcych bywa początkowo nieufny i ostrożny, co czyni go doskonałym stróżem, zawsze gotowym ostrzec przed nieznajomymi czy potencjalnymi zagrożeniami. Choć pełen energii i chętny do pracy, potrafi być również zrównoważony i spokojny w domowym zaciszu, o ile jego potrzeby ruchowe i umysłowe są odpowiednio zaspokojone. W pracy pasterskiej wykazuje wielką zręczność i precyzję, a jego bystrość pozwala mu szybko uczyć się nowych rzeczy. Czasem jednak jego inteligencja łączy się z pewną dozą uporu, co wymaga od właściciela konsekwencji w wychowaniu.

Owczarek portugalski cieszy się reputacją rasy generalnie zdrowej, co jest typowe dla psów, które przez długi czas były selekcjonowane przede wszystkim pod kątem użytkowości i odporności. Rasa ta wykazuje dużą wytrzymałość i odporność na zmienne warunki pogodowe, do których była przystosowana w swoim naturalnym środowisku pracy. Sporadycznie, jak w przypadku wielu średnich i dużych ras, może zdarzyć się dysplazja stawów biodrowych, dlatego odpowiedzialni hodowcy przeprowadzają badania przesiewowe pod tym kątem u zwierząt przeznaczonych do rozrodu. Poza tym, owczarki portugalskie nie są podatne na żadne szczególne, charakterystyczne dla rasy problemy zdrowotne, co czyni je stosunkowo bezproblemowymi pod względem medycznym. Ważne jest jednak, aby zapewnić im odpowiednią dietę, regularną aktywność fizyczną oraz standardową opiekę weterynaryjną, aby utrzymać je w dobrej kondycji.

Owczarek portugalski nie jest psem wybrednym i zazwyczaj dobrze wykorzystuje pożywienie, co jest cechą psów pracujących, przystosowanych do mniej obfitych warunków. Może być żywiony zarówno wysokiej jakości karmą komercyjną, dostosowaną do jego wieku (szczeniak, dorosły, senior) i poziomu aktywności, jak i dietą przygotowywaną w domu pod nadzorem weterynarza. Należy jednak zwracać uwagę na kaloryczność posiłków, ponieważ, jak wiele ras, portugalczyk ma skłonność do nadwagi, jeśli jego spożycie kalorii przewyższa zapotrzebowanie energetyczne. Przysmaki mogą być pomocne w szkoleniu, ale ich nadmierna ilość również sprzyja otyłości. Zawsze należy zapewnić psu stały dostęp do czystej i świeżej wody.

Pielęgnacja owczarka portugalskiego, choć nie jest nadmiernie skomplikowana, wymaga regularności ze względu na jego długą, gęstą i szorstką sierść. Sierść powinna być szczotkowana przynajmniej raz w tygodniu, aby zapobiec powstawaniu kołtunów i usunąć martwe włosy. Wskazane jest używanie preparatów ułatwiających rozczesywanie, szczególnie w miejscach, gdzie włos jest dłuższy i gęstszy, takich jak broda, wąsy i brwi. Sierść owczarka portugalskiego, często opisywana jako "koziasz", nie jest miękka i jedwabista, co jest zaletą, gdyż dzięki temu ma mniejszą tendencję do filcowania się niż sierść bardziej wełnista. Kąpieli należy stosować okazjonalnie, w zależności od potrzeb, aby utrzymać psa w czystości. Ważne jest również regularne przycinanie silnych i szybko rosnących pazurów, aby uniknąć ich nadmiernego wzrostu, pękania i rozdwajania. Uszy powinny być regularnie sprawdzane pod kątem gromadzenia się woskowiny i zanieczyszczeń, które mogą prowadzić do infekcji. Regularne szczotkowanie zębów pomoże w utrzymaniu higieny jamy ustnej i zapobieganiu chorobom przyzębia. Mimo długiej sierści, rasa nie linieje w nadmiernym stopniu, a odpowiednia pielęgnacja pomaga ograniczyć ten proces.

Owczarek portugalski to pies o wysokim poziomie energii i dużym zapotrzebowaniu na ruch oraz aktywność umysłową. Zdecydowanie nie jest to pies kanapowy. Potrzebuje codziennych, intensywnych ćwiczeń, które zapewnią mu zarówno aktywność fizyczną, jak i stymulację intelektualną. Uwielbia biegać, gonić, aportować i bawić się, często z uporem maniaka prowokując do wspólnych zabaw, takich jak przeciąganie czy aportowanie zabawek. Regularne, długie spacery to absolutna podstawa, ale portugalczyk doceni również możliwość swobodnego biegania w ogrodzie (najlepiej ogrodzonym) lub na otwartych przestrzeniach. Rasa ta doskonale nadaje się do psich sportów, takich jak agility, frisbee, sportowe posłuszeństwo (obedience) czy rally. Z przyjemnością uczestniczy w zajęciach wymagających zwinności i logicznego myślenia. Ponadto, wiele owczarków portugalskich bardzo lubi wodę i chętnie pływa. Brak odpowiedniej dawki ruchu i zajęcia może prowadzić do nudy i frustracji, co może skutkować niepożądanymi zachowaniami, takimi jak niszczenie przedmiotów w domu.

Owczarek portugalski jest psem niezwykle inteligentnym i bardzo podatnym na szkolenie, co czyni go wspaniałym uczniem. Chętnie i szybko przyswaja nowe komendy oraz umiejętności, szczególnie gdy szkolenie oparte jest na pozytywnych wzmocnieniach. Ze względu na jego bystrość i tendencję do pewnego uporu, bardzo ważne jest rozpoczęcie socjalizacji i szkolenia już od wczesnego szczenięctwa. Konsekwencja ze strony właściciela jest kluczowa, ponieważ inteligencja portugalczyka może sprawić, że szybko wyczuje brak spójności w zasadach i spróbuje manipulować, aby postawić na swoim. Rasa ta uwielbia wyzwania umysłowe i aktywną współpracę z człowiekiem. Szkolenie w zakresie posłuszeństwa czy psich sportów sprawia mu ogromną radość i pomaga utrzymać go w równowadze psychicznej. Wczesna i odpowiednia socjalizacja z ludźmi, innymi psami i różnymi środowiskami jest niezbędna, aby rozwinął się w zrównoważonego i pewnego siebie psa, który będzie dobrze czuł się w kontaktach społecznych.

Owczarek portugalski, pomimo swoich ujmujących cech i charakterystycznego wyglądu, nie zrobił dotychczas znaczącej kariery w świecie filmu ani telewizji. Jest to rasa stosunkowo mało znana poza swoją ojczyzną, a co za tym idzie, rzadko pojawia się na dużym ekranie czy w produkcjach serialowych. Nie odnotowano żadnych prominentnych ról czy filmów, w których owczarek portugalski byłby gwiazdą lub stanowiłby rozpoznawalny element obsady.];