Historia Chihuahua jest owiana nutą tajemniczości i sięga czasów starożytnych cywilizacji Meksyku. Uważa się, że rasa ta wywodzi się od psa o nazwie Techichi, który był hodowany przez Tolteków, zamieszkujących tereny dzisiejszego Meksyku około X wieku naszej ery. Dowodem na to są gliniane i kamienne figurki psów, odkryte w dawnych osadach Tolteków i Majów, w tym w Tuli i Chichen Itza, które wykazują uderzające podobieństwo do współczesnych Chihuahua. Kiedy Aztekowie podbili Tolteków w XII wieku, przejęli i udoskonalili rasę Techichi, zmniejszając jej rozmiary. Miniaturowe psy były niezwykle cenione w azteckiej kulturze, uważano je za cenne skarby, towarzyszy i często składano w ofierze bogom, wierząc, że są przewodnikami dusz w zaświatach. Ich znaczenie było tak wielkie, że hiszpańscy konkwistadorzy, którzy zniszczyli imperium Azteków w XVI wieku, niemal doprowadzili rasę do wyginięcia. Jednak hardy i sprytny Techichi przetrwał w odległych wioskach Meksyku. Rasa została "odkryta" na nowo w połowie XIX wieku, gdy amerykańscy turyści zaczęli kupować te miniaturowe pieski w stanie Chihuahua, od którego rasa wzięła swoją nazwę. Pierwszy raz publicznie pokazano je na wystawie w Filadelfii w 1884 roku. Duże zainteresowanie kynologów zaowocowało zarejestrowaniem pierwszych przedstawicieli rasy przez North American Kennel Club w 1904 roku, a później w 1923 roku powstał w Stanach Zjednoczonych klub hodowców Chihuahua. Popularność Chihuahua wzrosła w latach 40. i 50. XX wieku dzięki takim postaciom jak bandleader Xavier Cugat, a w późniejszych dekadach rasa stała się gwiazdą wielu filmów i produkcji telewizyjnych. Do Europy Chihuahua dotarły po II wojnie światowej, a w Polsce pierwsze osobniki pojawiły się na wystawie w 1986 roku, zyskując popularność w latach 90. XX wieku. Istnieją teorie, że odmiana długowłosa powstała przez skrzyżowanie z innymi rasami, takimi jak Papillon, jednak niektórzy badacze sugerują, że obie długości sierści mogły istnieć pierwotnie, jako adaptacja do zmiennych warunków klimatycznych.

Chihuahua to psy o żywym, czujnym i bardzo odważnym usposobieniu. Charakteryzują się niezwykłą lojalnością i głębokim przywiązaniem do swoich opiekunów, których często nie odstępują na krok. Są inteligentne i pełne uroku, choć potrafią być też nieco zadziorne i pewne siebie, co objawia się ich słynną "postawą dużego psa". Lubią być w centrum uwagi i często z powodzeniem domagają się pieszczot. Choć są wrażliwe i pieszczochne, potrzebują konsekwentnego wychowania, aby ich wrodzona inteligencja i spryt nie zostały wykorzystane do manipulowania domownikami. Mogą być nieco nieufne wobec obcych, ale po zdobyciu zaufania stają się bardziej otwarte.

Chihuahua są generalnie psami długowiecznymi, potrafiącymi dożyć nawet 20 lat, jednak jak każda rasa, są predysponowane do pewnych problemów zdrowotnych. Niezwykle ważne jest wybieranie szczeniąt od odpowiedzialnych hodowców, którzy wykonują badania genetyczne swoich psów. Do najczęstszych problemów zdrowotnych należą choroby serca, takie jak przetrwały przewód tętniczy (patent ductus arteriosus) czy choroba zastawki mitralnej, oraz problemy ortopedyczne, w tym zwichnięcie rzepki. Typowe dla rasy mogą być również: niezarośnięte ciemiączko (fontanela), co czyni je bardziej wrażliwymi na urazy głowy, wodogłowie, padaczka idiopatyczna oraz problemy z uzębieniem, takie jak nieprawidłowy zgryz i szybkie odkładanie się kamienia nazębnego. Inne możliwe dolegliwości to zapadanie tchawicy, hipoglikemia (szczególnie u młodych szczeniąt i osobników o niskiej wadze), a także różnego rodzaju choroby oczu (np. jaskra, zaćma, choroby rogówki). Chihuahua są wrażliwe na zimno, dlatego wymagają ochrony w niskich temperaturach, a także skłonne do nadwagi, co wymaga kontroli diety. Regularne wizyty u weterynarza i odpowiednia profilaktyka są kluczowe dla zachowania ich zdrowia i dobrej kondycji.

Żywienie Chihuahua, mimo ich niewielkich rozmiarów, wymaga dużej uwagi, aby zapewnić im wszystkie niezbędne składniki odżywcze i utrzymać optymalną wagę. Ze względu na szybki metabolizm i małe żołądki, zaleca się podawanie kilku małych posiłków dziennie (3-4 razy), zamiast jednej dużej porcji, co pomaga zapobiegać spadkom poziomu glukozy we krwi (hipoglikemii). Najlepszym wyborem jest wysokiej jakości karma sucha lub mokra, przeznaczona specjalnie dla psów małych ras, która dostosowana jest do ich wieku (szczenię, dorosły, senior). Tego typu karmy mają odpowiednio małe granulki i zbilansowany skład. Właściciele mogą również zdecydować się na dietę domową lub BARF, ale wymaga to starannego planowania i suplementacji, aby zapewnić pełnowartościowe odżywianie. Chihuahua mają skłonność do nadwagi i otyłości, dlatego kluczowe jest ścisłe przestrzeganie dawek karmy i kontrolowanie kaloryczności. Przysmaki powinny być podawane oszczędnie, głównie jako pomoc w szkoleniu. Należy unikać podawania resztek ze stołu, szczególnie gotowanych kości i pokarmów o wysokiej zawartości tłuszczu. Ważne jest także dbanie o higienę jamy ustnej poprzez odpowiednią dietę (granulki pomagające czyścić zęby) i regularne kontrole weterynaryjne, ponieważ Chihuahua są podatne na odkładanie się kamienia nazębnego. W okresach linienia lub przed wystawami można rozważyć suplementy wspomagające kondycję sierści.

Pielęgnacja Chihuahua nie należy do skomplikowanych, ale różni się nieco w zależności od odmiany sierści. **Odmiana krótkowłosa:** Wymaga minimalnej pielęgnacji. Wystarczy regularne, cotygodniowe szczotkowanie gumową rękawicą lub miękką szczotką z włosia, aby usunąć martwe włosy i utrzymać sierść w błyszczącej kondycji. W okresie linienia (wiosna i jesień) częstotliwość szczotkowania należy zwiększyć. **Odmiana długowłosa:** Szata jest delikatna i jedwabista, wymaga częstszego czesania - co 2-3 dni, aby zapobiec plątaniu się i powstawaniu kołtunów, szczególnie za uszami, na szyi, pod ogonem oraz na piórach kończyn. Do tego celu najlepiej nadaje się rzadka szczotka z włosia lub grzebień z obrotowymi zębami, wspomagane preparatami ułatwiającymi rozczesywanie. **Dla obu odmian:** * **Kąpiele:** Zaleca się kąpiele w miarę potrzeby, zazwyczaj raz w miesiącu, używając delikatnego, odżywczego szamponu dla psów, np. z lanoliną. Po kąpieli sierść należy dokładnie wysuszyć suszarką ustawioną na niską lub średnią temperaturę. * **Pazury:** Należy regularnie przycinać pazury, które u tak małych psów mogą rosnąć w różnym tempie i sprawiać dyskomfort. * **Higiena jamy ustnej:** Jest niezwykle ważna ze względu na skłonność rasy do szybkiego odkładania się kamienia nazębnego. Regularne szczotkowanie zębów psa specjalną pastą oraz kontrola u weterynarza są konieczne. * **Uszy i oczy:** Należy systematycznie sprawdzać i czyścić uszy, usuwając nadmiar woskowiny. Oczy również wymagają uwagi, zwłaszcza w przypadku tendencji do problemów z kanalikami łzowymi i powstawania ciemnych zacieków, do których usuwania stosuje się specjalne preparaty.

Chihuahua, mimo swoich niewielkich rozmiarów, to psy energiczne i aktywne, które uwielbiają biegać i bawić się. Zapotrzebowanie na ruch tej rasy jest umiarkowane i łatwo je zaspokoić nawet w małym mieszkaniu. Częste, krótkie spacery - kilka razy dziennie - są dla nich wystarczające, by utrzymać dobrą kondycję fizyczną i psychiczną. Mogą cieszyć się zarówno miejskimi przechadzkami, jak i zabawami w ogrodzie. Nie są to psy wymagające intensywnych treningów czy długodystansowego biegania. Zwykłe podążanie za swoim opiekunem po domu często stanowi dla nich wystarczającą aktywność. Ważne jest jednak, aby nie ograniczać ich jedynie do noszenia w torebce. Chihuahua lubią przebywać na świeżym powietrzu i korzystać z eksploracji otoczenia. Chętnie uczestniczą w zabawach, aportują lekkie przedmioty i angażują się w interaktywne gry, a zdrowe osobniki mogą nawet próbować swoich sił w mini-agility czy obedience. Należy jednak unikać forsowania ich wysiłkiem, zwłaszcza w niekorzystnych warunkach pogodowych.

Chihuahua to psy inteligentne, bystre i chętne do nauki, co sprawia, że są podatne na szkolenie, choć ich "zadziorny" temperament może czasami stawiać wyzwania. Szkolenie należy rozpocząć jak najwcześniej, najlepiej już w okresie szczenięcym, aby zapobiec wykształceniu się niepożądanych nawyków. Kluczem do sukcesu jest konsekwencja, cierpliwość oraz stosowanie wyłącznie pozytywnych metod wzmacniania. Chihuahua doskonale reagują na nagrody w postaci przysmaków i pochwał. Ważne jest, aby nie lekceważyć szkolenia z powodu małego rozmiaru psa - każdy pies potrzebuje podstawowych komend i zasad. Mogą mieć tendencję do bycia upartymi, dlatego stanowczość połączona z łagodnością jest niezbędna. Socjalizacja jest kluczowa dla tej rasy. Szczenięta Chihuahua powinny być od małego stopniowo zapoznawane z różnymi ludźmi, innymi psami (najlepiej spokojnymi i zrównoważonymi) oraz nowymi środowiskami i dźwiękami. Niewłaściwa socjalizacja może prowadzić do lęku, nieufności wobec obcych lub agresji wobec innych psów. Nauka czystości wymaga cierpliwości ze względu na ich mały pęcherz, co wiąże się z koniecznością częstych wyjść na zewnątrz. Chihuahua mogą z powodzeniem trenować posłuszeństwo i inne psie sporty, czerpiąc z tego radość z intelektualnych wyzwań.

Chihuahua, ze względu na swój urok i charakterystyczny wygląd, wielokrotnie gościły na ekranach kin i telewizji, zyskując status prawdziwych gwiazd. Rasa zyskała szczególną popularność w kulturze masowej dzięki takim produkcjom jak seria filmów "Beverly Hills Chihuahua", gdzie główne role odgrywały psy tej rasy, prezentując swoje "duże osobowości" w komediowych przygodach. Inną ikoniczną rolę Chihuahua odegrały w filmie "Legalna Blondynka", towarzysząc głównej bohaterce Elle Woods (w tej roli Reenie, pies rasy Chihuahua). Pojawiały się również w serialu "Seks w wielkim mieście", podkreślając modny i miejski styl życia. Popularność Chihuahua w USA w latach 40. i 50. XX wieku została również znacząco wzmocniona przez słynnego bandleadera Xaviera Cugata, który często występował ze swoim psem. Współcześnie, obecność Chihuahua w mediach społecznościowych i reklamach utrwala ich wizerunek jako uroczych i pełnych charakteru towarzyszy.];